Print Page | Close Window

นิทานพื้นบ้าน

Printed from: สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา
Topic URL: http://www.uniserv.buu.ac.th/topic.asp?TOPIC_ID=4214
Printed on: 18 Apr 2014

Topic:


Topic author: admin
Subject: นิทานพื้นบ้าน
Posted on: 04 Feb 2010 11:56:37
Message:

ปีงบประมาณ 2553

นิทานพื้นบ้าน
โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์สิริวรรณ วงษ์ทัต
ภาควิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์

          ทุกคนไม่ว่าวัยใดต่างชอบฟังนิทานกันทั้งนั้น เพราะนิทานให้ความสนุกสนานเพลิดเพลิน ช่วยผ่อนคลายความเครียด บางเรื่องยังเป็นคติสอนใจแก่คนฟัง เป็นการอบรมสั่งสอนทางอ้อมให้ผู้ฟังเป็นคนดีของสังคม และบางโอกาสนิทานใช้เป็นสื่อช่วยกระชับความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลทั้งในครอบครัวและในกลุ่มชนให้เกิดความใกล้ชิดสนิทสนม ความสามัคคี
          นิทานเป็นคำที่คนทั่วไปรู้จักกันดี คำว่า “นิทาน” เป็นคำศัพท์ภาษาบาลีแปลว่า เหตุ การเล่าเรื่อง นิยาย ส่วนคำว่า “นิทานพื้นบ้าน” เป็นคำศัพท์ในวิชาคติชนวิทยาหมายถึง เรื่องที่เล่าสืบทอดต่อ ๆ กันมา จนถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอย่างหนึ่ง และลักษณะของนิทานพื้นบ้านในวิชาคติชนวิทยาต้องเป็นเรื่องที่เล่าด้วยถ้อยคำธรรมดา เป็นภาษาร้อยแก้ว เป็นเรื่องที่เล่ากันด้วยปากสืบกันมาเป็นเวลาช้านาน และไม่ทราบว่าใครเป็นคนแต่ง ดังเช่น เรื่องสโนไวท์ เจ้าหญิงนิทรา ห่านทองคำ ตาม่องล่าย ท้าวขูลูนางอั้ว จำปาสี่ต้น แม่นาคพระโขนง ศรีธนญชัย เป็นต้น
          นิทานพื้นบ้านตามแนวทางการศึกษาในวิชาคติชนวิทยานั้น นักคติชนวิทยาแบ่งนิทานพื้นบ้านออกเป็น 11 ประเภทตามลักษณะของเนื้อเรื่องของนิทาน เช่น นิทานมหัศจรรย์ นิทานชีวิต นิทานสัตว์ นิทานอธิบายเหตุ นิทานประจำถิ่น นิทานศาสนา นิทานเรื่องผี เป็นต้น
          ด้านลักษณะเนื้อเรื่องของนิทานพื้นบ้านทั้ง 11 ประเภทนั้น แต่ละประเภทมีลักษณะที่แตกต่างกันไป ดังเช่น นิทานมหัศจรรย์ นิทานประเภทนี้ส่วนใหญ่มีขนาดของเรื่องยาว เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในโลกแห่งจินตนาการ มีอิทธิฤทธิ์ ปาฏิหาริย์ สิ่งมหัศจรรย์ เช่น การหายตัว การสาป เวทมนตร์คาถา การแปลงร่าง ตัวละครอาจมีทั้งมนุษย์ซึ่งอาจเป็นเจ้าหญิง เจ้าชาย ชาวบ้าน สัตว์ เทวดา นางฟ้า ยักษ์ ภูตผีปีศาจ สัตว์ประหลาด นิทานประเภทนี้ เช่นเรื่อง ซินเดอเรลลา เจ้าชายกบ ปลาบู่ทอง พิกุลทอง นางผมหอม เป็นต้น สำหรับนิทานอธิบายเหตุ เนื้อเรื่องมักมีขนาดของเรื่องสั้น อธิบายถึงกำเนิดของสิ่งที่เกิดขึ้นในธรรมชาติ กำเนิดของสัตว์ พืช ดวงดาว สาเหตุที่สัตว์บางชนิดมีรูปร่างลักษณะต่าง ๆ เนื้อเรื่องเป็นการตอบคำถามว่าทำไมสิ่งนั้นจึงเป็นอย่างนี้ เช่น อธิบายว่าทำไมงูเหลือมไม่มีพิษ ทำไมเต่ามีกระดองเป็นลวดลาย ทำไมจระเข้ไม่มีลิ้น เหตุใดสุนัขจึงได้ชื่อว่าหมา ทำไมอีกามีขนสีดำ เป็นต้น
          นิทานอีกประเภทหนึ่งที่น่าสนใจและมีเป็นจำนวนมากในเมืองไทยคือ นิทานประจำถิ่น
          นิทานประเภทนี้บางเรื่องอาจสั้นเพี่ยงไม่กี่บรรทัด แต่บางเรื่องมีความยาวหลายสิบบรรทัด มีเนื้อเรื่องที่เชื่อว่าเคยเกิดขึ้นจริง ณ สถานที่ใดสถานที่หนึ่ง ตัวละครและสถานที่บ่งไว้ชัดเจน ตัวละครอาจเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ คนสำคัญของเมือง และอาจเป็นอมนุษย์ เทวดา สัตว์ หรือภูติผี นิทาน
          ประจำถิ่นของไทย เช่น เรื่องพระยากงพระยาพาน เจ้าแม่สร้อยดอกหมาก พระร่วง ท้าวปาจิตกับนางอรพิม ตาม่องล่าย เป็นต้น ในทีนี้จะขอนำนิทานเรื่องตาม่องล่ายมาเล่าให้ผู้ฟังฟัง นิทานเรื่องนี้นอกจากเป็นนิทานประจำถิ่นแล้วยังมีเนื้อเรื่องเป็นลักษณะนิทานอธิบายเหตุด้วย เนื้อเรื่องมีอยู่ว่า
          สองสามีภรรยาคือตาม่องล่ายและยายรำพึงมีลูกสาวสวยชื่อ ยมโดย นางยมโดยเป็นที่หมายปองของชาย 2 คน คือ เจ้าลายและเจ้ากรุงจีน เจ้าลายได้นำข้าวของไปให้ยายรำพึงเสมอ ๆ ทำให้ยายรำพึงพอใจ ส่วนเจ้ากรุงจีนก็มักจะแวะนำของมาขายให้ตาม่องล่าย ซึ่งทำให้ตาม่องล่ายพอใจเช่นกัน ต่อมาเจ้าลายได้ให้ผู้ใหญ่มาสู่ขอนางยมโดยในขณะที่ตาม่องล่ายไม่อยู่บ้าน ยายรำพึงตกลงยกให้ ฝ่ายเจ้ากรุงจีนก็ได้ติดต่อสู่ขอนางยมโดยจากตาม่องล่าย ตาม่องล่ายได้ตกลงยกให้โดยไม่ได้ปรึกษานางรำพึง ทั้ง 2 ฝ่ายได้กำหนดนัดหมายให้มีพิธีแต่งงานในวันเดียวกันโดยบังเอิญ เมื่อถึงกำหนดเจ้าลายและเจ้ากรุงจีนยกขบวนขันหมากมา ตาม่องล่ายและยายรำพึงต่างตกใจ ไม่ทราบจะทำอย่างไร ต่างก็กล่าวโทษกันและทะเลาะวิวาทกันรุนแรง ยายรำพึงฉวยได้หมวกก็ขว้างตาม่องล่าย หมวกลอยไปตกเป็นเขาล้อมหมวก ตาม่องล่ายคว้ากระบุงขว้างยายรำพึง กระบุงลอยไปตกเป็นเกาะกระบุงในจังหวัดตราด ยายรำพึงหยิบได้งอบก็ขว้างตาม่องล่ายอีก งอบกระเด็นไปตกเป็นแหลมงอบในจังหวัดจันทบุรี ตาม่องล่ายคว้าได้สากขว้างยายรำพึง สากลอยไปโดนเกาะหนึ่งทะลุเกาะนั้นเลยได้ชื่อว่าเกาะทะลุ สากก็ลอยไปเป็นเกาะสาก ยายรำพึงโมโหมากเลยไปนอนเฉยอยู่จนกลายเป็นเขาแม่รำพึงที่อ่าวบางสะพานใหม่ ตาม่องล่ายเลยจับนางยมโดยฉีกเป็น 2 ซีก แล้วโยนซีกหนึ่งไปทางเจ้าลาย ไปตกเป็นเกาะนมสาวที่บ้านบางปูในอำเภอปราณบุรี อีกซีกหนึ่งโยนไปทางเจ้ากรุงจีน ไปตกเป็นเกาะนมสาวในจังหวัดชลบุรี ตาม่องล่ายได้โยนหมากพลูและสิ่งต่าง ๆ กระจายไปตกในที่ต่าง ๆ พลูได้กกลายเป็นหอยมวนพลู ขนมจีนเป็นสาหร่ายทะเล กระจกไปติดที่เขาช่องกระจก ตะเกียบไปติดที่เขาตะเกียบ จานก็ตกเป็นเกาะจาน เจ้าลายเสียใจตายไปเป็นเขาเจ้าลาย ส่วนตาม่องล่ายก็เสียใจมากไปดื่มเหล้าและดื่มกินเกินขนาด จนในที่สุดกลายเป็นหินไป
          นิทานแม้บางคนคิดว่าเป็นเรื่องไร้สาระแต่เมื่อนำมาศึกษาตามหลักวิชาคติชนวิทยา นิทานเป็นข้อมูลสำคัญอย่างหนึ่งสำหรับใช้ในการศึกษาวิจัย ความรู้ที่ได้จากการศึกษานิทานจัดเป็นความรู้ทางวิชาการเช่นเดียวกับความรู้เรื่องอื่น ๆ ในสาขาวิชาต่าง ๆ นิทานจึงเป็นสิ่งสำคัญที่น่าศึกษา มิใช่เป็นเพียงเรื่องสำหรับเพื่อความบันเทิงใจ หรือเพื่อหลอกเด็กให้นอนหลับหรือ ล่อใจให้หยุดเล่นหยุดซนเท่านั้น

แหล่งอ้างอิง
ประคอง นิมมานเหมินท์. “นิทานพื้นบ้านในประเทศไทย” ในเอกสารการสอนชุดวิชา ภาษาไทย 8 นนทบุรี. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2528.


สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา : http://www.uniserv.buu.ac.th/

© สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา

Close Window