สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา สนใจนำบทความมาออกอากาศ ติดต่อ ฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่วิชาการ สำนักบริการวิชาการ ม.บูรพา โทร.038-102292ดาวน์โหลดแบบฟอร์มเพื่อขอหนังสือรวมเล่มบทความตอบแบบสอบถาม โครงการเผยแพร่วิชาการทางวิทยุกระจายเสียงเพื่อดาวน์โหลดหนังสือรวมเล่มบทความอิเล็กทรอนิกส์
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา
หน้าแรก | แก้ไขข้อมูล | หัวข้อล่าสุด | สมาชิก | ค้นหา | FAQ
Username:
Password:
Save Password
 All Forums
 รวมบทความวิชาการน่ารู้
 บทความรายการวิทยาศาสตร์เพื่อประชาชน
 หอยสองฝากับหน้าที่ใหม่ยามเฝ้าระวังการปนเปื้อนแหล่ง
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Author Previous Topic Topic Next Topic  

admin
Forum Admin

5743 Posts

Posted - 11 Mar 2017 :  10:26:26  Show Profile  Click to see admin's MSN Messenger address  Reply with Quote
ปีงบประมาณ 2560


หอยสองฝากับหน้าที่ใหม่ยามเฝ้าระวังการปนเปื้อนแหล่งน้ำ
สุทิน กิ่งทอง


กดปุ่ม > เพื่อเล่นไฟล์เสียง


                หอยสองฝา หรือหอยกาบคู่ เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง จัดอยู่ในไฟลัมมอลลัสกา คลาสไบวัลเวีย หอยสองฝามีการสร้างเปลือกแข็ง 2 แผ่นประกบกัน เพื่อป้องกันอวัยวะอ่อนนุ่มที่อยู่ภายใน มีกล้ามเนื้อยึดเปลือกทำหน้าที่ยึดเปลือกแข็งทั้งสองแผ่นเข้าหากัน และควบคุมการปิด-เปิดของเปลือก หอยสองฝาหลายชนิดมีความสำคัญทางเศรษฐกิจ มีการเพาะเลี้ยง เช่น หอยแมลงภู่ หอยแครง และ หอยนางรม
                ระบบเลือดที่พบในหอยสองฝานั้นเป็นระบบเลือดแบบเปิด กล่าวคือเลือดมีการไหลเวียนในเส้นเลือดบางส่วนและไหลเข้าสู่แอ่งเลือด หรือโพรงเลือด เนื่องจากไม่มีการพัฒนาเส้นเลือดในเนื้อเยื่อบางส่วน จึงพบลักษณะเป็นแอ่งให้เลือดไหลผ่านเพื่อเลี้ยงเซลล์บริเวณนั้นแทนเส้นเลือด หัวใจของหอยสองฝามี 3 ห้อง พบอยู่ภายในเยื่อหุ้มหัวใจ หรือ เพอริคาร์เดียม (pericardium) พบช่องว่า งระหว่างหัวใจและเยื่อหุ้มหัวใจประกอบด้วยห้องออริเคิล 2 ห้องทำหน้าที่รับเลือดที่มาจากเหงือกเข้าสู่หัวใจ และห้องเวนทริเคิล 1 ห้องทำหน้าที่สูบฉีดเลือดออกจากหัวใจ ผ่านทางเส้นเลือดแดงเอออร์ตา เลือดที่ออกจากหัวใจจะถูกลำเลียงไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย และไหลเข้าสู่แอ่งเลือดและเข้าสู่เหงือกเพื่อแลกเปลี่ยนก๊าซและไหลเข้าสู่หัวใจต่อไป โดยทั่วไปเลือดของหอยสองฝาจะใสไม่มีสี เนื่องจากในเลือดพบฮีโมไซยานิน (hemocyanin) ผสมอยู่ เช่น หอยนางรม หอยแมลงภู่ แต่ในบางชนิดเลือดมีสีแดงเนื่องจากในเลือดพบฮีโมโกลบิน (hemoglobin ) ผสมอยู่ เช่น หอยแครง
                ระบบย่อยอาหาร ในหอยสองฝามีการกินอาหารโดยการกรองกิน หรือ เรียกว่า filter feeding โดยหอยจะเปิดเปลือกเพื่อให้น้ำไหลผ่านเข้าไปในตัวและกรองอาหารที่ติดมากับน้ำ อาหารประกอบด้วยสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก เช่น แพลงค์ตอนพืช แพลงค์ตอนสัตว์ ไดอะตอม เศษอินทรีย์ขนาดเล็กที่แขวนลอยอยู่ในน้ำ รวมถึงสารเคมีที่ปนมากับน้ำก็จะถูกกรองเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร เกิดการย่อยและดูดซึมในระบบทางเดินอาหารต่อไป ดังนั้นหากเกิดการปนเปื้อนของสารเคมีลงสู่แหล่งน้ำ สารเคมีเหล่านั้นก็จะสัมผัสกับตัวหอยโดยตรงและมีโอกาสผ่านเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร โดยผ่านระบบการกรองกิน และอาจส่งผลต่อกลไกการทำงานของร่างกายได้ในที่สุด เช่น กระตุ้น การเต้นของหัวใจ ทำให้อัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้น เป็นต้น
                จากแนวคิดดังกล่าว นักวิทยาศาสตร์ได้ทำการศึกษาพฤติกรรมของหอยสองฝาในสภาพที่มีการปนเปื้อนสารเคมีในห้องปฏิบัติการ และพบว่าการปนเปื้อนของสารเคมีบางชนิด มีผลต่อการทำงานของหัวใจ และการปิด-เปิดเปลือกของหอยสองฝา เช่น การทดสอบผลของการปนเปื้อนของน้ำมันดิบและสารกระจายคราบน้ำมันในน้ำทะเลต่อหอยแมลงภู่ชนิด Mytilus galloprovincialis (ไมทิลัส แกโลโพรวินเชียลลิส) แสดงให้เห็นว่าน้ำมันดิบและสารกระจายคราบน้ำมันส่งผลต่อการทำงานของหัวใจโดยกระตุ้นให้อัตราการเต้นของหัวใจสูงขึ้น และทำให้หอยเปิดฝากว้างขึ้นในกลุ่มทดสอบเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม นอกสารเคมีปนเปื้อนแล้ว ผลการศึกษายังพบว่าปัจจัยทางกายภาพก็ส่งผลกระทบต่อการทำงานของหัวใจได้เช่นกัน การทดสอบในหอยแมลงภู่ แสดงให้เห็นว่าหากเกิดการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของน้ำทะเลอย่างฉับพลันจะกระตุ้นอัตราการเต้นของหัวใจของหอยได้ จากผลการศึกษาดังกล่าว ได้มีการขยายผลโดยการทดลองติดเซนเซอร์ชนิดไร้สายไว้บนเปลือกหอย เพื่อติดตามอัตราการเต้นของหัวใจ การการปิด-เปิดเปลือกของหอยแมลงภู่ และวัดปริมาณน้ำที่ไหลเวียนเข้าสู่ตัวหอยในขณะที่หอยเปิดเปลือก ข้อมูลเหล่านี้จะเป็นประโยชน์ต่อการทำนายความผิดปกติของแม่น้ำหรือทะเล ในกรณีที่เกิดจากการปนเปื้อนของสารเคมีในน้ำ หรือเกิดการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของน้ำอย่างรวดเร็ว ซึ่งจะเป็นสัญญาณ เตือนภัยเบื้องต้นว่าสภาพแวดล้อมบริเวณนั้นกำลังเกิดการปนเปื้อนของสารเคมี หรืออาจเกิดการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพอย่างรวดเร็ว เพื่อช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ได้ติดตามสถานการณ์การปนเปื้อนของสารเคมีในน้ำได้อีกทางหนึ่ง ข้อมูลดังกล่าวจะเป็นประโยชน์อย่างมากในการเฝ้าระวังความผิดปกติของสิ่งแวดล้อม
                งานวิจัยดังกล่าวนี้ยังอยู่ในขั้นต้นของการพัฒนา เพื่อให้สามารถแปลผลสัญญาณได้อย่างถูกต้องและจำเพาะกับปัจจัยต่างๆ เนื่องจากในธรรมชาติอาจมีปัจจัยอีกหลายประการที่มีผลต่อการเต้นของหัวใจและการปิด-เปิดเปลือก ของหอย รวมถึงปริมาณของน้ำที่ไหลเวียนเข้าสู่เปลือกหอย นอกจากนี้ยังอาจต้องใช้ข้อมูลอีกหลายด้านเพื่อประกอบการวิเคราะห์ผลได้ถูกต้องแม่นยำมากยิ่งขึ้น และสามารถใช้งานได้จริงอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งจะเป็นประโยชน์สำหรับเป็นการเตือนภัยเบื้องต้น หากมีการปนเปื้อนสารเคมีลงสู่แหล่งน้ำ หรือในกรณีที่เกิดการเปลี่ยนแปลงปัจจัยทางกายภาพ เช่น อุณหภูมิของน้ำเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เป็นต้น
                ผลการศึกษาเบื้องต้นในปัจจุบันชี้ให้เห็นว่า หอยสองฝาบางชนิด เช่น หอยแมลงภู่ และ หอยแครง มีแนวโน้มที่ดี สำหรับการใช้เป็นเครื่องมือตรวจสอบการปนเปื้อนของสารเคมีในแหล่งน้ำ และปัจจัยทางกายภาพที่เปลี่ยนแปลง ข้อดีอีกประการหนึ่งของการใช้หอยสองฝา คือ หอยสองฝามีถิ่นอาศัยพบได้ทุกภูมิภาคของโลก ดังนั้นในอนาคต หากงานวิจัยดังกล่าวประสบความสำเร็จ หอยสองฝาเหล่านี้นอกจากจะใช้เป็นอาหารแล้ว เราอาจจะเห็นน้าที่ใหม่ เป็นยามเฝ้าระวังชายฝั่งเพื่อตรวจสอบความผิดปกติจากการปนเปื้อนมลพิษในแหล่งน้ำโดยเฉพาะบริเวณชายฝั่งทะเล ซึ่งเป็นแหล่งรองรับสารปนเปื้อนจากกิจกรรมบนพื้นดิน การใช้ประโยชน์จากหอยสองฝาดังกล่าวจะเป็นประโยชน์อย่างมากในอนาคต

แหล่งอ้างอิง
Martinovi#263;, R., Kolarevi#263;, S., Kra#269;un-Kolarevi#263;, M., Kosti#263;, J., Markovi#263;, S., Ga#269;i#263;, Z., Vukovi#263; -Ga#269;i#263;, B. (2015). Genotoxic potential and heart rate disorders in the Mediterranean mussel Mytilus galloprovincialis exposed to Superdispersant-25 and dispersed diesel oil. Marine Environmental Research , 108(1), 83–90.
New Scientist. (2013). วันที่ค้นข้อมูล 29 สิงหาคม พ.ศ. 2558, เข้าถึงได้จากhttp://www.newscientist.com
/article/mg21729005.900-mussels-with-backpacks-monitor-mississippis-health.html#.VYFo5PntlHw
Pandolfo, T. J., Cope, W. G., & Arellano, C. (2009). Heart rate as a sublethal indicator of thermal stress in juvenile freshwater mussels. Comparative Biochemistry and Physiology - A Molecular and Integrative Physiology, 154(3), 347–352.
  Previous Topic Topic Next Topic  
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Jump To:
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา © สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา Go To Top Of Page
This page was generated in 0.05 seconds. Snitz Forums 2000