สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา สนใจนำบทความมาออกอากาศ ติดต่อ ฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่วิชาการ สำนักบริการวิชาการ ม.บูรพา โทร.038-102292กรอกแบบฟอร์มออนไลน์เพื่อขอหนังสือรวมเล่มบทความตอบแบบสอบถาม โครงการเผยแพร่วิชาการทางวิทยุกระจายเสียงเพื่อดาวน์โหลดหนังสือรวมเล่มบทความอิเล็กทรอนิกส์
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา
หน้าแรก | แก้ไขข้อมูล | หัวข้อล่าสุด | สมาชิก | ค้นหา | FAQ
Username:
Password:
Save Password
 All Forums
 รวมบทความวิชาการน่ารู้
 บทความรายการวิทยาศาสตร์เพื่อประชาชน
 ประสาทสัมผัสการได้กลิ่นของมนุษย์
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Author Previous Topic Topic Next Topic  

admin
Forum Admin

6420 Posts

Posted - 30 Apr 2018 :  15:44:05  Show Profile  Click to see admin's MSN Messenger address  Reply with Quote
ปีงบประมาณ 2561


ประสาทสัมผัสการได้กลิ่นของมนุษย์
วิชมณี ยืนยงพุทธกาล


กดปุ่ม > เพื่อเล่นไฟล์เสียง


         กลิ่นส่งผลต่ออารมณ์ ความรู้สึก และพฤติกรรมของมนุษย์ บ่อยครั้งที่เรารู้สึกหงุดหงิด ต้องปิดจมูกหรือเบือนหน้าหนี เมื่อได้กลิ่นเหม็นที่ไม่พึงประสงค์ หรือบ่อยครั้งที่เรารู้สึกอารมณ์ดี อยากรับประทานอาหาร เมื่อได้กลิ่นหอมของดอกไม้หรืออาหารปรุงสุกใหม่ นอกจากนี้การได้กลิ่นมีความสำคัญอย่างมากในการลดความเสี่ยงจากอันตรายในชีวิตประจำวัน เช่น ช่วยเตือนอันตรายจากการได้กลิ่นไหม้หรือกลิ่นแก๊ส ช่วยลดความเสี่ยงจากการบริโภคอาหารหมดอายุจากการได้กลิ่นเน่าเสีย เป็นต้น การได้กลิ่นจัดเป็นความรู้สึกทางประสาทสัมผัสด้านหนึ่งจาก 5 ด้าน ที่ปกติมนุษย์สามารถรับรู้ได้ ซึ่งด้านที่เหลือ ได้แก่ การรับรู้รสชาติ การรับรู้เนื้อสัมผัส การได้ยิน และการมองเห็น นั่นเอง
         การได้กลิ่นเป็นกลไกทางสรีรวิทยาและจิตวิทยาที่ประกอบกันอย่างซับซ้อน โดยอาศัยการทำงานที่เกี่ยวเนื่องสัมพันธ์กันของจมูกกับสมองส่วนหน้าที่เรียกว่าออลแฟคทอรีบัลบ์ (olfactory bulb) ที่จะส่งต่อสัญญาณไปยังสมองส่วนเซรีบรัม (cerebrum) เพื่อให้แปลข้อมูลว่ากลิ่นที่เข้ามากระทบกับจมูกนั้นเป็นกลิ่นอะไร การได้กลิ่นจะเกิดขึ้นได้เมื่ออากาศที่หายใจเข้าไปสัมผัสกับเซลล์ประสาทรับกลิ่น (olfactory receptor cell) ซึ่งอยู่บริเวณใต้ตาด้านในโพรงจมูก โดยการรับความรู้สึกกลิ่นจะเกิดขึ้นตลอดเวลา แม้ไม่ได้ตั้งใจจะสูดดมกลิ่น โดยกลิ่นที่จะกระตุ้นเซลล์ประสาทรับกลิ่นได้ดีนั้น ควรมีคุณสมบัติสามารถระเหยได้ในอากาศ เพื่อสูดผ่านเข้าจมูกได้ และสามารถละลายน้ำได้ดี เพื่อแพร่ผ่านเยื่อบุจมูกไปสู่เซลล์ประสาทรับกลิ่นได้ รวมทั้งหากสามารถละลายได้ในไขมัน จะยิ่งช่วยกระตุ้นการได้กลิ่นได้ดี เนื่องจากเซลล์ประสาทรับกลิ่นมีไขมันเป็นองค์ประกอบ สำหรับการอธิบายกลิ่นจะดีหรือไม่ขึ้นอยู่กับความจำกลิ่น ความไวในกลิ่น และความสามารถในการได้กลิ่น ซึ่งเป็นผลมาจากหลายปัจจัย เช่น เพศ อายุ และการเจ็บป่วย เป็นต้น สำหรับการเจ็บป่วยหรือการเป็นโรคที่มีผลกระทบให้การได้กลิ่นบกพร่องมักเกิดจากอาการที่โพรงจมูกอุดตันจากเยื่อบุโพรงจมูกบวมหรืออักเสบเรื้อรัง เช่น โรคภูมิแพ้ โรคไซนัสอักเสบ การติดเชื้อไวรัสจากการเป็นหวัด เป็นต้น รวมทั้งการบาดเจ็บที่จมูกหรือที่ประสาทรับกลิ่นจากการผ่าตัดหรือมีอุบัติเหตุที่ศีรษะ โดยอาการผิดปกติที่ทำให้การได้กลิ่นบกพร่องมีตั้งแต่ระดับไฮโปสเมีย (hyposmia) คือ จมูกได้กลิ่นน้อยลง ระดับแอโนสเมีย (anosmia) คือ จมูกไม่ได้กลิ่นเลย และ         ระดับไดออสสเมีย (dysosmia) คือ จมูกได้กลิ่นเปลี่ยนไป
         การได้กลิ่นส่งผลต่ออารมณ์ ความรู้สึก และพฤติกรรมของมนุษย์ เป็นอย่างมากเพราะสัญญาณสื่อประสาทของกลิ่นสามารถถ่ายทอดโดยตรงจากจมูกไปที่สมองได้เร็วกว่าสัญญาณสื่อประสาทชนิดอื่นๆ เช่น สัญญาณสื่อประสาทของแสงหรือเสียง จึงมีการประยุกต์ใช้จุดเด่นนี้สำหรับการรักษาโรคหรืออาการที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และความรู้สึก เช่น อาการเครียด อาการทางประสาท และการบรรเทาความเจ็บปวด โดยเรียกว่าการรักษาด้วยกลิ่นหอม (aromatherapy) หรือ สุคนธบำบัด ซึ่งเป็นการนำคุณสมบัติของกลิ่นที่สูดดมได้มาใช้ให้เกิดประโยชน์ ตัวอย่างเช่น การสูดดมกลิ่นของน้ำมันหอมระเหยจะช่วยบรรเทาอาการเจ็บปวด หรือทำให้ผ่อนคลาย โดยมีกลไกที่เกิดขึ้น คือ โมเลกุลของน้ำมันหอมระเหยจะแพร่ผ่านเยื่อบุช่องจมูกและเข้าไปจับกับตัวรับ (receptor) บนเยื่อบุช่องจมูก และแปรเป็นสัญญาณสื่อประสาทผ่านไปยังส่วนของสมองที่เรียกว่า ลิมบิกซิสเต็ม (limbic system) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่ควบคุมระบบต่างๆ เช่น การเรียนรู้ ความจำ ความรู้สึกสัมผัส อารมณ์และระบบย่อยอาหาร ที่มีผลกระตุ้นหรือระงับระบบประสาทและสมอง รวมทั้งระบบต่อมไร้ท่อต่างๆ แล้วแต่โครงสร้างทางเคมีของน้ำมันหอมระเหยชนิดนั้นๆ ตัวอย่างเช่น การสูดดมน้ำมันโหระพา สามารถกระตุ้นให้สมองหลั่งสารซีโรโทนิน (serotonin) ซึ่งช่วยให้ผ่อนคลาย การสูดดมน้ำมันมิ้นต์ สามารถกระตุ้นให้สมองหลั่งสารสารเอนดอร์ฟิน (endorphin) ที่ช่วยบรรเทาอาการเจ็บปวดได้ เป็นต้น
          จากการที่มนุษย์สามารถรับความรู้สึกทางประสาทสัมผัสด้านกลิ่นได้จึงสามารถสูดดมกลิ่นหอมต่างๆที่มีอยู่โดยธรรมชาติได้ และกลิ่นตามธรรมชาติบางชนิดยังสามารถช่วยรักษาอาการเจ็บป่วยของมนุษย์ได้อีกด้วย ถือเป็นการเชื่อมโยงเกื้อกูลซึ่งกันและกันตามธรรมชาติได้อย่างลงตัว สำหรับกรณีกลิ่นหอมของพืชโดยปกติจะซ่อนอยู่ตามส่วนต่างๆ เช่น กลีบดอก ใบ เกสร ลำต้น หรือ ราก ซึ่งมนุษย์สามารถสูดมกลิ่นหอมเหล่านี้ได้โดยตรงจากพืช อย่างไรก็ตามนักวิทยาศาสตร์มีวิธีที่จะสามารถสกัดแยกกลิ่นหอมของพืชนั้นมาทำให้เข้มข้นและทำให้ง่ายต่อการนำไปใช้ประโยชน์ โดยส่วนของกลิ่นหอมที่นิยมนำมาใช้คือส่วนของน้ำมันหอมระเหยนั่นเอง ซึ่งพืชแต่ละชนิดจะมีองค์ประกอบทางเคมีของน้ำมันหอมระเหยแตกต่างกันไปดังนั้นการสกัดแยกน้ำมันหอมระเหยออกมาจึงต้องคำนึงถึงวิธีที่เหมาะสมที่จะสกัดสารสำคัญออกมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยวิธีการสกัดน้ำมันหอมระเหยที่นิยมใช้ ได้แก่ การกลั่นด้วยน้ำหรือไอน้ำ (water or steam distillation) ทำได้โดยการให้ความร้อนกับพืชโดยใช้น้ำหรือไอน้ำเป็นตัวกลางในการสกัด ซึ่งจะได้น้ำมันหอมระเหยปนออกมากับน้ำ ซึ่งมักแยกชั้นกันอย่างชัดเจนจึงสามารถแยกน้ำมันหอมระเหยออกมาได้ การสกัดเย็น (cold extraction) นิยมใช้กับพืชที่มีน้ำมันหอมระเหยอยู่ที่ผิวเปลือกและบีบได้ง่าย เช่น มะกรูด มะนาว ทำได้โดยการนำส่วนผิวเปลือกมาลดขนาดเป็นชิ้นเล็ก บีบสกัดเอาของเหลวออกแล้วจึงแยกน้ำมันหอมระเหยออกจากส่วนน้ำ น้ำมันหอมระเหยนอกจากจะมีสมบัติเด่นด้านกลิ่นหอมแล้ว น้ำมันหอมระเหยบางชนิดยังมีสมบัติอื่นที่มีประโยชน์ด้วย เช่น น้ำมันหอมระเหยจากกานพลูและอบเชยสามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อราได้ น้ำมันหอมระเหยจากใบผักชีฝรั่งสามารถยับยั้งการเกิดสิวได้ ดังนั้นจึงเป็นการเสริมประสิทธิภาพการใช้สารให้กลิ่นตามธรรมชาติที่สกัดได้
         จากที่กล่าวมาทั้งหมดจะเห็นว่าประสาทสัมผัสการได้กลิ่นของมนุษย์เกี่ยวข้องเชื่อมโยงไปถึงอารมณ์ ความรู้สึก และพฤติกรรม รวมถึงยังช่วยรักษาอาการเจ็บป่วยด้วย การรักษาประสาทสัมผัสการได้กลิ่นของท่านไว้ให้สมบูรณ์จึงเป็นเป็นเรื่องที่ทุกท่านควรให้ความสำคัญ

เอกสารอ้างอิง
จุมพล เหมะคีรินทร์. 2559. กลิ่น ประสาทสัมผัสสร้างจินตนาการ. สํานักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
ประยุทธ ตันสุริยวงษ์. 2560. จมูกไม่ได้กลิ่น. วันที่ค้นข้อมูล 25 ธันวาคม 2560, เข้าถึงได้จาก https://www.si.mahidol.ac.th
ไพโรจน์ วิริยจารี. 2545. การประเมินทางประสาทสัมผัส. คณะอุตสาหกรรมเกษตร. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ภัสจนันท์ หิรัญ, อรพิน เกิดชูชื่น และ ณัฎฐา เลาหกุลจิตต์. 2553. การยับยั้งเชื้อรา Aspergillus spp. โดยน้ำมันหอมระเหยกานพลูและอบเชย. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตร, 41(3), 21-24.
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. 2560. ประสาทสัมผัส. วันที่ค้นข้อมูล 5 มกราคม 2561, เข้าถึงได้จากhttps://th.wikipedia.org/wiki/ประสาทสัมผัส
สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล. การรับกลิ่น. วันที่ค้นข้อมูล 25 ธันวาคม 2560, เข้าถึงได้จาก http://www.il.mahidol.ac.th/e-media/nervous/3_7.htm
อุดมลักษณ์ เวียนงาม. 2549. Aromaterapy สดชื่นด้วยกลิ่นบำบัด. วันที่ค้นข้อมูล 25 ธันวาคม 2560, เข้าถึงได้จาก https://www.doctor.or.th/article/detail/1516
  Previous Topic Topic Next Topic  
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Jump To:
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา © สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา Go To Top Of Page
This page was generated in 0.05 seconds. Snitz Forums 2000