สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา สนใจนำบทความมาออกอากาศ ติดต่อ ฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่วิชาการ สำนักบริการวิชาการ ม.บูรพา โทร.038-102292กรอกแบบฟอร์มออนไลน์เพื่อขอหนังสือรวมเล่มบทความตอบแบบสอบถาม โครงการเผยแพร่วิชาการทางวิทยุกระจายเสียงเพื่อดาวน์โหลดหนังสือรวมเล่มบทความอิเล็กทรอนิกส์
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา
หน้าแรก | แก้ไขข้อมูล | หัวข้อล่าสุด | สมาชิก | ค้นหา | FAQ
Username:
Password:
Save Password
 All Forums
 รวมบทความวิชาการน่ารู้
 บทความรายการมนุษย์กับสังคม
 เฉลว สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์แห่งเภสัชกรรม
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Author Previous Topic Topic Next Topic  

admin
Forum Admin

6354 Posts

Posted - 15 Jan 2019 :  11:55:27  Show Profile  Click to see admin's MSN Messenger address  Reply with Quote
ปีงบประมาณ 2562


เฉลว สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์แห่งเภสัชกรรม
อาจารย์อำพิกา สวัสดิ์วงศ์


กดปุ่ม > เพื่อเล่นไฟล์เสียง


         เมื่อมนุษย์มีการรวมกลุ่มกันขึ้นและมีพัฒนาการในด้านต่างๆ จนกลายเป็นสังคมที่มีขนาดใหญ่ทำให้มีความจำเป็นต้องกำหนดรูปแบบวิธีการหรือข้อปฏิบัติในสังคมเพื่อให้อยู่ร่วมกันอย่างปกติสุข สิ่งเหล่านี้เป็นเหตุให้มนุษย์ได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้มีอารยธรรมซึ่งแสดงออกได้อย่างเป็นรูปธรรม เช่น รูปแบบการปกครอง ลัทธิทางศาสนา ความเชื่อ ภาษา ศิลปวัฒนธรรมและวิทยาการต่างๆ โดยอาจเป็นรูปแบบผสมผสานหรือนำเอาอารยธรรมจากสังคมภายนอกมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพสังคมที่มีอยู่เดิมจนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะกลุ่มไปในที่สุด สำหรับประเทศไทยได้นำอารยธรรมของอินเดียเข้ามาคัดสรรและประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพสังคมที่เป็นอยู่ ไม่ว่าจะเป็นองค์ความรู้ในด้านศาสนา การปกครอง ศิลปศาสตร์ อักษรศาสตร์ เภสัชศาสตร์รวมไปถึงวิทยาการในด้านต่างๆ ทั้งนี้เพื่อเสริมสร้างความเจริญรุ่งเรืองให้แก่สังคมโดยรวมสืบไป และด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่มาของการนำสัญลักษณ์จากธรรมชาติผสมสานกับความเชื่อทางไสยศาสตร์และพระพุทธศาสนา เข้าด้วยกันจนกลายเป็นวัตถุที่ทรงคุณค่าในเชิงวัฒนธรรมสืบต่อมา สิ่งนั้นเรียกว่า “เฉลว”
         คำว่า “เฉลว” ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ปีพุทธศักราช 2554 ให้บทนิยามสำหรับถ้อยคำ เฉลว (ฉะ-เหลว) กล่าวโดยสังเขปได้ว่า เป็นเครื่องจักสานชนิดหนึ่ง ทำด้วยเส้นตอกจากไม้ไผ่หรือหวายนำมาหักแล้วขัดขึ้นรูปเป็นมุมตั้งแต่ 3 หรือ 5 มุมขึ้นไป มีสัณฐานคล้ายรูปดาวใช้สำหรับปักหม้อยา ปักเป็นเครื่องหมายที่สิ่งของอันจะนำไปขาย ปักบอกอาณาเขตหรือปักบอกเขตด่านเสียค่าขนอน คือค่าภาษีประเภทต่างๆ นอกจากนี้ยังเรียก วัตถุชนิดนี้ว่า “ฉลิว” หรือ “ตาเหลว” ซึ่งก็มีความหมายเช่นเดียวกัน อีกทั้งในหนังสืออักขราภิธานศรัพท์ ของหมอบรัดเลย์ ซึ่งเป็นพจนานุกรมที่จัดพิมพ์ขึ้นในยุคต้นรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ยังให้คำนิยามของ “เฉลว” ไว้ว่า เป็นเครื่องสำหรับกันวิชาอาคมต่างๆ สานด้วยไม้ไผ่เป็นตาราง เหมือนที่เขาปักไว้ที่ด่าน เป็นต้น
         สำหรับรูปลักษณ์และอรรถประโยชน์ของเฉลวนั้นมีหลายประการคือ เฉลว ในทางการเภสัชกรรมแผนไทยเป็นเครื่องบ่งชี้ถึงการผสมผสานระหว่างองค์ความรู้ทางการแพทย์ พระพุทธศาสนา ภูมิปัญญาจากสัญลักษณ์ทางธรรมชาติและความเชื่อในทางไสยศาสตร์ดั้งเดิมของท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี โดยมีกำหนดรูปลักษณ์ของเฉลวอันมีสัณฐานคล้ายรูปดาวที่นิยมใช้ไว้ 4 แบบ รวมทั้งต้องมีพระคาถากำกับให้เหมาะสมกับเฉลวแต่ละประเภท คือ เฉลว 3 แฉก ลงอักขระพระคาถา หัวใจพระไตรปิฎก คือ “มะ อะ อุ” ซึ่งเป็นถ้อยคำที่คล้ายอุทานศัพท์มาจากคำว่า “โอม” ในศาสนาพราหมณ์ อันหมายถึง พระพรหม พระนารายณ์ และพระอิศวร, เฉลว 4 แฉก ลงอักขระพระคาถาหัวใจธาตุทั้ง 4 อันเป็นสิ่งที่ประกอบขึ้นเป็นร่างกายมนุษย์ได้แก่ ดิน น้ำ ลม ไฟ คือคาถา “นะ มะ พะ ธะ” เฉลว 5 แฉก ลงอักขระพระคาถาพระพุทธเจ้า 5 พระองค์ หมายถึง พระกกุสันโธ พระโกนาคม พระกัสสปะ พระโคตมะ(พระพุทธเจ้ายุคปัจจุบัน) และพระศรีอริยเมตไตรย์ คือ พระคาถา “นะโมพุทธายะ”, เฉลว 8 แฉก ลงอักขระพระคาถาอิติปิโส 8 ทิศ ซึ่งเป็นบทสรรเสริญพระพุทธคุณบทต้น ที่เขียนลงตามแนวตั้งคล้ายอักษรจีนเป็นกลบทแล้วอ่านตามแนวขวางแบบอักขรวิธีไทย จนได้เป็นคาถาใหม่อันมีคุณต่างกันไปถึง 8 บท เช่น “วาโธโนอะมะมะวา” คาถานารายณ์พลิกแผ่นดิน ใช้ภาวนาสำหรับแก้ไขสถานการณ์ให้กลับร้ายกลายดีหรือเพื่อสะเดาะเคราะห์ของตนเอง เป็นต้น
         ด้านอรรถประโยชน์ใช้สอยนั้นหากกล่าวโดยรวม เฉลว ทุกประเภทมีลักษณะการใช้ตามวัตถุประสงค์ในกิจกรรมต่างๆ คือ ใช้ปักลงบนหม้อยาแผนโบราณเพื่อป้องกันมิให้ภูตผีข้ามหม้อยาแล้วทำให้โอสถสารเสื่อมคุณภาพและเพื่อป้องกันไม้ให้คนแอบเปิดดูตัวยาในหม้อยานั้น ใช้แสดงสัญลักษณ์ว่าเป็นร้านขายของ ใช้บ่งชี้อาณาเขตแห่งที่ดินอันมีเจ้าของโดยนำเฉลวไปปักไว้ทั้ง 4 มุมของพื้นที่นั้นและอีกนัยหนึ่งก็ใช้เป็นสัญลักษณ์แจ้งเตือนถึงพื้นที่หวงห้ามหรือเขตอันตราย ใช้แสดงถึงสถานที่อันเป็นด่านขนอน คือ ด่านเก็บภาษีอากรของรัฐไทยในสมัยโบราณ
         ในปัจจุบันแม้ว่า เฉลว ที่สานด้วยไม้ไผ่หรือเส้นหวายตามแบบโบราณจะมิได้รับความนิยมนำไปใช้อย่างแพร่หลายดังเช่นแต่ก่อนและมีการประดิษฐ์ใช้อย่างเป็นรูปธรรมเพียงเฉพาะกลุ่มเท่านั้น ทว่าสัญลักษณ์อันเป็นเครื่องหมายสื่อถึงยันต์หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์นี้ ก็ยังทรงคุณค่าในสถานภาพที่สูงส่งกว่าเดิม ด้วยเหตุว่า “เภสัชกรรมสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์” ได้นำมาเป็นสัญลักษณ์ของหน่วยงาน และสัญลักษณ์ของวิชาชีพเภสัชกรรม อีกทั้งนักศึกษาในสาขาเภสัชศาสตร์ ของมหาวิทยาลัยต่างๆ ก็ได้จัดให้มีการรับเครื่องหมายเฉลว ลักษณะเป็นจี้ห้อยสายสร้อย ตุ้งติ้ง หรือเข็มกลัดเน็คไท อันเป็นประเพณีพิธีกรรมสำคัญที่สืบสานกันอย่างต่อเนื่อง

แหล่งอ้างอิง
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ. (2560). พิธีรับเฉลวนักศึกษาเภสัชศาสตร์ รุ่นที่ 2เข้าถึงได้จาก https://pharmacy.hcu.ac.th/event_detail/139
เทพย์ สาริกบุตร. (2538). คัมภีร์หัวใจ ๑๐๘. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เจริญกิจ.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2557). เฉลว. เข้าถึงได้จาก http://www.royin.go.th/
ศรัณย์ ทองปาน. (2561). เฉลว-สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ของคนตระกูลไต. เข้าถึงได้จากhttps://www.sarakadee.com/2018/04/16/cha-lew/
ศรีศักร วัลลิโภดม. (2559). ศาสนาของคนก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย. เข้าถึงได้จาก http://lek-prapai.org/home/view.php?id=816
MedicoWiki. (2560). “เฉลว” คืออะไร มีไว้ใช้ทำอะไรกันนะ. เข้าถึงได้จากhttps://medicowiki.com/2017/11/22/pentagram-mark/
วิกิพีเดีย, สารานุกรมเสรี. (2561). เฉลว. วันที่ค้นข้อมูล 22 กันยายน 2561, เข้าถึงได้จาก https://th.wikipedia.org
  Previous Topic Topic Next Topic  
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Jump To:
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา © สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา Go To Top Of Page
This page was generated in 0.05 seconds. Snitz Forums 2000