สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา สนใจนำบทความมาออกอากาศ ติดต่อ ฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่วิชาการ สำนักบริการวิชาการ ม.บูรพา โทร.038-102292กรอกแบบฟอร์มออนไลน์เพื่อขอหนังสือรวมเล่มบทความตอบแบบสอบถาม โครงการเผยแพร่วิชาการทางวิทยุกระจายเสียงเพื่อดาวน์โหลดหนังสือรวมเล่มบทความอิเล็กทรอนิกส์
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา
หน้าแรก | แก้ไขข้อมูล | หัวข้อล่าสุด | สมาชิก | ค้นหา | FAQ
Username:
Password:
Save Password
 All Forums
 รวมบทความวิชาการน่ารู้
 บทความรายการวิทยาศาสตร์เพื่อประชาชน
 ตะเข็บและตะขาบต่างกันหรือไม่ อย่างไร
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Author Previous Topic Topic Next Topic  

admin
Forum Admin

6289 Posts

Posted - 15 Jan 2019 :  15:28:19  Show Profile  Click to see admin's MSN Messenger address  Reply with Quote
ปีงบประมาณ 2562


ตะเข็บและตะขาบต่างกันหรือไม่ อย่างไร
รองศาสตราจารย์ ดร. นงนุช ตั้งเกริกโอฬาร


กดปุ่ม > เพื่อเล่นไฟล์เสียง


         สวัสดีค่ะท่านผู้ฟังที่เคารพ เชื่อว่าท่านผู้ฟังทุกท่านคงรู้จักและคุ้นเคยหรือเคยพบเห็นสัตว์จำพวก “ตะขาบ” กันเป็นอย่างดี ในขณะที่ สัตว์จำพวก “ตะเข็บ” นั้น หลายๆ ท่านอาจรู้จักหรือเคยเห็น ในขณะที่ยังมีอีกหลายๆ ท่านเคยได้ยินได้ฟังเกี่ยวกับ “ตะเข็บ” แต่ก็ไม่แน่ใจว่าเคยพบเห็นหรือรู้จักตะเข็บหรือไม่ และนึกภาพไม่ออกว่า สัตว์ที่ถูกเรียกว่า ตะเข็บ นั้นมีลักษณะและรูปร่างหน้าตาเป็นอย่างไร หลายคนอาจสับสนและมีความเข้าใจว่า สัตว์จำพวกตะเข็บ ก็คือ ตะขาบตัวเล็ก จึงถูกเรียกชื่อแบบคล้องจองในภาษาไทยว่า “ตะเข็บตะขาบ” แท้จริงแล้ว ที่ถูกต้องนั้นคืออะไร ตะเข็บและตะขาบเป็นสัตว์ชนิดเดียวกันหรือไม่ หรือต่างชนิดกัน อย่างไร วันนี้เราจะมาหาคำตอบ และทำความรู้จักกับสัตว์จำพวก ตะเข็บและตะขาบ กันค่ะ
         ตะเข็บและตะขาบ เป็นสัตว์ที่จัดอยู่คนละกลุ่มและมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นรูปร่าง ขนาด และพฤติกรรมการดำรงชีวิต ตะเข็บเป็นสัตว์ที่จัดอยู่ในกลุ่มเดียวกับสัตว์จำพวก “กิ้งกือ” ส่วนตะขาบก็คือตะขาบ นั่นเอง ทั้งกิ้งกือและตะขาบจัดเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่อยู่ในไฟลัมอาร์โทรโพดา (Phylum Arthropoda) เช่นเดียวกับ สัตว์จำพวกกุ้ง ปู และแมลง ต่างๆ โดยมีลักษณะสำคัญที่ร่วมกันคือ มีขาเดินเป็นข้อปล้องหรือเป็นสัตว์ขาข้อ (คำว่า “อาร์โทรโพดา” เป็นภาษาลาติน แปลว่า “ขาที่เป็นข้อปล้อง”) อย่างไรก็ตาม กิ้งกือและตะขาบ เป็นกลุ่มสัตว์ขาข้อที่มีจำนวนขามากมาย จึงถูกจัดแยกออกจากพวกกุ้ง ปู และแมลง มาอยู่ในไฟลัมย่อยไมเรียโพดา (Subphylum Myriapoda) ซึ่งคำว่า “ไมเรียโพดา” ในภาษาลาติน หมายถึง “ ขาเดินจำนวนสิบพัน” ดังนั้น กิ้งกือและตะขาบจึงมีลักษณะร่วมกันคือ ลำตัวยาว มีลักษณะเป็นปล้อง ๆ และมีขาเดินจำนวนมากมาย กิ้งกือและตะขาบ ถูกแยกออกจากกันในระดับชั้น (Class) โดย กิ้งกือจัดอยู่ในชั้นไดโพโพดา (Class Diplopoda) ชื่อในภาษาลาติน คือ มิลลิปีด (millipede) แปลว่า “พันเท้า” หรือตามพจนานุกรมราชบัณฑิตจะใช้คำว่า "สหัสบาท" มีลักษณะเด่นคือ แต่ละปล้องมีขายื่นออกมาสองคู่ ขาทั้งสองคู่นั้นเกิดจากปล้องสองปล้องที่มาเชื่อมติดกัน จำนวนขาของกิ้งกือในแต่ละปล้องจึงมีสองคู่ ส่วนตะขาบ จัดอยู่ในชั้นไคโลโพดา (Class Chilopoda) ชื่อในภาษาลาติน คือ เซนติปีด (Centipede) แปลว่า “ร้อยเท้า”มีลักษณะเด่นคือ แต่ละปล้องมีขายื่นออกมาหนึ่งคู่ ไม่มีการเชื่อมติดกันของปล้อง จำนวนขาของตะขาบในแต่ละปล้องจึงมีคู่เดียว
         ตะเข็บหรือกิ้งกือตะเข็บ เป็นกิ้งกือขนาดเล็กชนิดหนึ่ง จัดอยู่ในลำดับโพลีเดสมิดา (Order Polydesmida) ซึ่งเป็นกลุ่มของกิ้งกือที่มีลำตัวค่อนข้างแบนคล้ายตะขาบ กิ้งกือในลำดับนี้ จึงถูกรู้จักกันในนามของ กลุ่มกิ้งกือหลังแบน (flat-backed millipedes) ในขณะที่ กิ้งกือที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคยและพบบ่อยที่สุด คือ กิ้งกือกระบอกหรือกิ้งกือหนอน ที่มีลำตัวกลม ลักษณะสีออกแดงๆ สำหรับ กิ้งกือตะเข็บนั้น จัดอยู่ในวงศ์ พาราโดโซโสมาทิดี (Family Paradoxosomatidae) ของลำดับดังกล่าว กิ้งกือตะเข็บที่โตเต็มวัย มีความยาวลำตัวอยู่ในช่วงประมาณ 20-30 มิลลิเมตร และมีความกว้างลำตัวอยู่ในช่วงประมาณ 2-3 มิลลิเมตร โดยทั่วไป เพศผู้จะมีขนาดเล็กกว่าเพศเมีย กิ้งกือตะเข็บ มีจำนวนปล้องประมาณ 20 ปล้องเท่านั้น ในขณะที่กิ้งกืออื่นๆ ทั่วไป ที่โตเต็มวัย อาจมีจำนวนปล้องได้สูงถึง 100-200 ปล้อง เนื่องจากกิ้งกือตะเข็บ มีขนาดเล็กจึงทำให้กิ้งกือกลุ่มนี้มีความหลากหลายสูงมาก และมีจำนวนชนิดมากที่สุดในกลุ่มกิ้งกือ หรือประมาณ 50% ของกิ้งกือทั้งหมด โดยปกติจะอาศัยอยู่ในดิน เคลื่อนไหวช้าเหมือนกิ้งกือทั่วไป และไม่เคลื่อนที่ไปไหนไกลจึงทำให้กิ้งกือตะเข็บเป็นสัตว์เฉพาะถิ่น (Endemic species) กิ้งกือตะเข็บกินตะไคร่น้ำและซากพืชเป็นอาหารเหมือนกิ้งกือสีแดงทั่วไป กิ้งกือตะเข็บไม่กัดคน จึงไม่มีอันตรายต่อมนุษย์เช่นเดียวกับกิ้งกือทั่วไป เมื่อลำตัวถูกสัมผัสหรือมีภัยอันตราย กิ้งกือตะเข็บจะม้วนตัวขดเป็นวงกลม ในขณะเดียวกัน ก็อาจปล่อยสารจากต่อมที่อยู่ตลอดสองข้างของลำตัว สารที่กิ้งกือปล่อยออกมานั้นมีลักษณะเป็นของเหลวใสไม่มีสีหรือมีสีเหลืองน้ำตาล เป็นสารเคมีในกลุ่ม “ไซยาไนต์” หรือสารที่เรียกว่า “เบนโซควิโนน” เมื่อถูกอากาศจะเปลี่ยนเป็นสีแดงหรือสีเข้มขึ้น มีกลิ่นเหม็นคล้ายน้ำยาฆ่าเชื้อโรคหรือน้ำยาทำความสะอาดห้องน้ำ หากมีปริมาณมากๆ อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อร่างกายได้
         ตะขาบ มีขนาดใหญ่กว่ากิ้งกือตะเข็บ มีสีออกน้ำตาลแดงและมีลำตัวแบนมากกว่ากิ้งกือตะเข็บ ส่วนใหญ่มีความยาวลำตัวอยู่ในช่วงประมาณ 30-80 มิลลิเมตร มีจำนวนปล้องตั้งแต่ 15-150 ปล้อง มีส่วนหัวที่กลมและแบน มีหนวด 1 คู่ เช่นเดียวกับกิ้งกือตะเข็บแต่มีขนาดยาวกว่า ทำหน้าที่เป็นเหมือนเสาอากาศตรวจจับความเคลื่อนไหวและแรงสั่นสะเทือน ถึงแม้ตะขาบจะมีขาจำนวนมากแต่การเคลื่อนที่ของขาก็สัมพันธ์กัน ทำให้ตะขาบมีการเคลื่อนที่และเปลี่ยนทิศทางได้รวดเร็วมาก ตะขาบเป็นนักล่าหรือสัตว์กินเนื้อ มีเขี้ยว 1 คู่ เขี้ยวพิษเชื่อมต่อกับต่อมพิษ เมื่อกัดเหยื่อจะปล่อยพิษออกมา ทำให้เหยื่อเจ็บปวด เป็นอัมพาตหรือตายได้ อาหารของตะขาบได้แก่ จิ้งจก, ตุ๊กแก, กบ, นก, หนู, แมลง, แมงมุม เมื่อเจอเหยื่อ ตะขาบจะเข้าจู่โจมโดยการเข้ากอดรัดเหยื่อและใช้เขี้ยวพิษกัดเหยื่อเพื่อให้เหยื่ออ่อนแรงหรือเป็นอัมพาตแล้วจึงค่อยจัดการกินเหยื่ออย่างช้าๆ โดยปกติตะขาบจะหนีคนมากกว่า จะกัดคนเมื่อตกใจหรือเพื่อป้องกันตัว เมื่อถูกกัดจะพบรอยเขี้ยว 2 รอย ลักษณะเป็นจุดเลือดออกตรงบริเวณที่ถูกกัด พิษของตะขาบทำให้มีการอักเสบ ปวดบวม แดงร้อน ชา เกิดอัมพาตตรงบริเวณที่ถูกกัด อาจเป็นแผลไหม้อยู่ 2-3 วัน
         จากทั้งหมดที่กล่าวมา สามารถสรุปได้ว่า ตะเข็บและตะขาบเป็นสัตว์คนละชนิดและมีความแตกต่างกัน กล่าวคือ ตะเข็บก็คือกิ้งกือขนาดเล็กชนิดหนึ่ง ส่วนตะขาบก็คือตะขาบนั้นเอง ตะเข็บที่โตเต็มวัย มีความยาวลำตัวอยู่ในช่วงประมาณ 20-30 มิลลิเมตร มีจำนวนปล้องประมาณ 20 ปล้องเท่านั้น แต่ละปล้องมีขายื่นออกมาสองคู่ ขาทั้งสองคู่นั้นเกิดจากปล้องสองปล้องที่มาเชื่อมติดกัน จำนวนขาของกิ้งกือในแต่ละปล้องจึงมีสองคู่ ส่วนตะขาบนั้นส่วนใหญ่มีความยาวลำตัวอยู่ในช่วงประมาณ 30-80 มิลลิเมตร มีจำนวนปล้องตั้งแต่ 15-150 ปล้อง แต่ละปล้องมีขายื่นออกมาหนึ่งคู่ ไม่มีการเชื่อมติดกันของปล้อง จำนวนขาของตะขาบในแต่ละปล้องจึงมีคู่เดียวลักษณะลำตัวของตะขาบนั้นจะแบนกว่าตะเข็บมาก ตะเข็บเคลื่อนไหวช้า กินตะไคร่น้ำและซากพืช ส่วนตะขาบเคลื่อนไหวเร็วมาก กินเนื้อและเป็นผู้ล่าเหยื่อ และท้ายสุดของความแตกต่างคือ ตะเข็บไม่กัดคน แต่ตะขาบกัดคน

เอกสารอ้างอิง
กิ้งกือตะเข็บ 4 ชนิดใหม่ของโลก วันที่ค้นข้อมูล 13 ตุลาคม 2561, เข้าถึงได้จาก http://www1a.biotec.or.th/brt/index.php/newspecies/335-new-millipede
How to Tell the Difference Between a Centipede and a Millipede วันที่ค้นข้อมูล 13 ตุลาคม 2561, เข้าถึงได้จาก https://www.thoughtco.com/difference-between-a-centipede-and-a-millipede-1968358
Difference Between Centipedes and Millipedes วันที่ค้นข้อมูล 13 ตุลาคม 2561, เข้าถึงได้จาก http://www.buzzle.com/articles/difference-between-centipedes-and-millipedes.html
Polydesmida วันที่ค้นข้อมูล 13 ตุลาคม 2561, เข้าถึงได้จาก https://en.wikipedia.org/wiki/Polydesmida
  Previous Topic Topic Next Topic  
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Jump To:
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา © สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา Go To Top Of Page
This page was generated in 0.06 seconds. Snitz Forums 2000